راهنمای جامع نحوه محاسبه میزان سهم ارث هر یک از وراث و تقسیم اموال متوفی طبق قانون

پس از فوت هر فرد، رابطه او با اموالش قطع می‌شود و به طور قهری و غیرارادی اموال و دارایی‌های متوفی به وراث منتقل می‌شود؛ این انتقال قانونی و طبیعی را ارث می‌نامند. کسانی که از این طریق اموال متوفی را دریافت می‌کنند، وراث نامیده می‌شوند.

وراث با توجه به نزدیکی درجه خویشاوندی به سه طبقه اصلی تقسیم می‌شوند و هر طبقه وراث خاص خود را دارد. توجه داشته باشید که وجود وراث در طبقه‌ای خاص، وراث طبقات بعدی را از ارث محروم می‌کند و به اصطلاح حقوقی به آن‌ها «حاجب» گفته می‌شود. به عنوان مثال، وجود فرزند، خواهر و برادر متوفی را از ارث محروم می‌کند و وجود پدر و مادر، پدربزرگ و مادربزرگ را از ارث محروم می‌سازد.

طبقات وراث و میزان سهم آن‌ها

وراث به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

• وراث نسبی (خونی): شامل فرزندان، والدین، نوه‌ها، برادران و خواهران، پدربزرگ و مادربزرگ، اعمام و اخوال، و فرزندان آن‌ها.
• وراث سببی: شامل شوهر یا زوجه متوفی که به واسطه ازدواج دائمی سهمی از ترکه دارند.

طبقه اول: فرزندان، نوه‌ها، پدر و مادر

این طبقه مهم‌ترین گروه وراث است و میزان سهم هر یک بسته به وجود یا عدم وجود دیگر وراث طبقه اول متفاوت است.

• سهم پدر و مادر:
  • در صورت نبود فرزند یا نوه: مادر یک سوم و پدر دو سوم ترکه را دریافت می‌کند.
  • در صورت وجود فرزند: سهم پدر و مادر محدود به یک سوم کل ترکه است و باقی به فرزندان اختصاص می‌یابد.
  • اگر مادر «حاجب» داشته باشد: سهم او کاهش می‌یابد و از یک ششم بیشتر نخواهد بود.
• سهم فرزندان:
  • دختر: اگر تنها یک دختر باشد و پدر و مادر نیز زنده باشند، نصف ترکه را دریافت می‌کند و مابقی بین پدر و مادر تقسیم می‌شود.
  • اگر بیش از یک دختر باشد و پسر نباشد، دو سوم ترکه بین دختران تقسیم می‌شود.
  • پسر: سهم پسران دو برابر دختران است. اگر فرزند پسر تنها باشد و هیچ وراث دیگری در طبقه اول نباشد، تمام ترکه به او تعلق می‌گیرد.
  • اولاد اولاد (نوه): تنها در صورت نبود فرزند متوفی، قائم مقام فرزند می‌شوند و سهم آن‌ها بر اساس جنسیت و رابطه با والدین تعیین می‌گردد.

طبقه دوم: خواهران، برادران و اجداد

این طبقه تنها در صورتی ارث می‌برد که هیچ وراثی در طبقه اول وجود نداشته باشد.

• پدربزرگ و مادربزرگ: اگر تنها وراث باشند، تمام ترکه را دریافت می‌کنند.
• چند پدربزرگ یا مادربزرگ: ذکور دو برابر اناث سهم می‌برند، مگر آنکه همه مادری باشند که در این صورت تقسیم مساوی انجام می‌شود.
• خواهر و برادر: سهم بسته به نوع اخوه (ابوینی، ابی یا امی) و تعداد و جنسیت آن‌ها تعیین می‌شود. فرزندان خواهر و برادر قائم مقام آن‌ها هستند.

طبقه سوم: اعمام، عمات، اخوال، خالات و فرزندان آن‌ها

این طبقه تنها در صورت نبود وراث طبقات اول و دوم ارث می‌برد.

• اگر تنها باشند، تمام ترکه را می‌گیرند.
• در صورت تعدد: اعمام و عمات سهم ذکور دو برابر اناث است، اخوال و خالات بین خود بالسویه تقسیم می‌شوند.
• فرزندان این افراد تنها در صورت نبود وراث بالغ سهم خواهند داشت.

وراث سببی: شوهر و زوجه

• شوهر: در صورت نبود فرزند یا نوه، نصف ترکه را می‌گیرد؛ در صورت وجود فرزند یا نوه، یک چهارم ترکه.
• زوجه: با فرزند، یک هشتم از اموال منقول و یک هشتم از قیمت اموال غیرمنقول؛ بدون فرزند، یک چهارم از اموال منقول و یک هشتم از اموال غیرمنقول. در صورت چند همسر، سهم بین آن‌ها مساوی تقسیم می‌شود.

روش‌های مطالبه ارث و تقسیم ترکه

در صورت توافق وراث، تقسیم ارث می‌تواند خارج از دادگاه انجام شود. اما در صورت اختلاف یا عدم توافق، مراجعه به دادگاه و طرح دعوا برای مطالبه و تقسیم ارث ضروری است.

• • مطالبه سهم ارث
  • درخواست تقسیم ترکه
  •  افراز ملک مشاع
  • تقاضای دستور فروش
  • خلع ید مشاع
  •  تخلیه ملک موروثی
  • مطالبه اجرت‌المثل ایام تصرف

• مشاوره با وکیل متخصص ارث، املاک و قراردادها برای جلوگیری از اختلاف و تنظیم صحیح تقسیم ترکه ضروری است.