پسگرفتن هدایای دوران نامزدی | شرایط و استثنائات قانونی
هدیهدادن در دوران نامزدی یک عرف اجتماعی پذیرفتهشده است؛ اما زمانی که رابطه به ازدواج منتهی نمیشود، یکی از مهمترین سؤالات این است که:
آیا میتوان هدایای نامزدی را پس گرفت؟
برای پاسخ درست و حقوقی، لازم است ابتدا انواع هدایا و وضعیت قانونی هر دسته را بشناسیم.
۱) انواع هدایای نامزدی و وضعیت قانونی هر یک
قانون مدنی هدایا را بر اساس «ماهیت مصرف» و «قابلیت نگهداری» تفکیک میکند. این تفکیک بسیار مهم است چون دقیقاً تعیین میکند کدام هدیه قابل استرداد است و کدام نه.
۱. هدایای ارزشمند و بادوام (قابل استرداد)
این هدایا در زمره اموالی هستند که عرفاً برای مدت طولانی نگه داشته میشوند و قابل بازگرداندناند:
- طلا و جواهرات
- ساعتهای گرانقیمت
- لوازم الکترونیکی (موبایل، تبلت، لپتاپ)
- وسایل تزئینی و دکوری
- اشیای کلکسیونی یا ارزشمند
- وسایل منزل (در صورتی که برای نامزد تهیه شده باشد)
این هدایا در صورت موجود بودن، الزاماً باید عیناً بازگردانده شوند و در صورت تلفشدن نیز ممکن است قیمت آنها قابل مطالبه باشد.
۲. هدایای مصرفشدنی (غیرقابل استرداد)
هدایایی که ماهیت مصرفشدن دارند و پس از مصرف قابل بازگشت نیستند:
- عطر و ادکلن
- لباس
- گل
- خوراکیها (شکلات، شیرینی، آجیل)
- لوازم آرایشی مصرفی
قانون میگوید:
این هدایا حتی اگر رابطه منجر به ازدواج نشود، قابل مطالبه نیستند.
۳. هدایا به والدین یا خانواده طرف مقابل
اگر ثابت شود که هدیه به والدین طرف مقابل به قصد ازدواج داده شده، این هدایا نیز قابل استرداد هستند.
۲) شرایط قانونی استرداد هدایای دوران نامزدی
استرداد هدایا مشروط به چند شرط است. این شرایط در مواد ۱۰۳۷ و ۱۰۳۸ قانون مدنی آمده و رویه قضایی نیز آنها را تأیید کرده است.
- بههمخوردن رسمی نامزدی – مهم نیست مقصر چه کسی باشد.
- دادن هدیه با قصد واقعی ازدواج – نه هدیه عادی یا مناسبتی.
- موجود بودن عین هدیه – اگر هست، باید بازگردانده شود.
- قابلیت مطالبه قیمت فقط در مورد هدیههای بادوام.
- تلفشدن هدیه با تقصیر گیرنده شرط مهم مطالبه قیمت است.
۳) استرداد هزینههای مراسم نامزدی
هزینههایی که صرف مراسم یا تشریفات نامزدی شدهاند، در صورت بههم خوردن نامزدی، قابل مطالبه هستند، به شرط اینکه:
- هزینه متعارف باشد،
- برای مراسم نامزدی خرج شده باشد،
- با فاکتور یا سند قابل اثبات باشد.
این هزینهها شامل:
- هزینه باغ یا سالن
- پذیرایی
- فیلمبرداری و عکاسی
- تزئینات مجلس
- هزینه حلقه نامزدی (در صورت وجود توافق قبلی)
۴) مبنای قانونی استرداد هدایای نامزدی
قانون مدنی ایران در مواد ۱۰۳۷ و ۱۰۳۸ این موضوع را شفاف بیان کرده است:
ماده ۱۰۳۷
هر یک از نامزدها میتوانند در صورت برهم خوردن ازدواج، هدایایی را که به طرف مقابل یا خانواده او دادهاند مطالبه کنند.
ماده ۱۰۳۸
اگر عین هدیه موجود نباشد، قیمت هدیه فقط وقتی قابل مطالبه است که:
- هدیه از نوع «اموال بادوام» باشد،
- و تلفشدن آن ناشی از تقصیر گیرنده باشد.
۵) جدول کامل شرایط استرداد هدایا
| شرط | توضیح دقیق |
|---|---|
| بههم خوردن نامزدی | ملاک اصلی؛ مقصر بودن اهمیتی ندارد. |
| هدیه با قصد ازدواج | اگر هدیه صرفاً عاطفی یا مناسبتی باشد، قابل استرداد نیست. |
| وجود عین هدیه | در صورت وجود، باید عیناً بازگردانده شود. |
| تلف هدیه بادوام | قیمت هدیه فقط در صورت تقصیر گیرنده قابل مطالبه است. |
| هدایای مصرفشدنی | به هیچ وجه قابل بازگشت نیستند. |
| فوت یکی از نامزدها | در این حالت فقط عین موجود قابل استرداد است؛ قیمت قابل مطالبه نیست. |
نتیجهگیری:
هدایای بادوام قابل استردادند، هدایای مصرفی خیر. مطالبه قیمت فقط با تقصیر گیرنده ممکن است. هزینههای نامزدی هم قابل مطالبهاند.
برای دریافت مشاوره تخصصی حقوقی با
دکتر فرشته گروئی
وکیل پایهیک دادگستری و مشاور حقوقی آنلاین در ارتباط باشید: